Koenders in Moskou

Vlucht MH17

Op neerhalen met Russische raket rustte taboe: leidersrol NL was heilig

Hans Wiegel zal niet de enige Nederlander zijn die van meet af aan ‘geen goed gevoel’ had over de aanpak door de regering van de ramp met de MH17.

In zijn opiniebijdrage van 8 april (Recht zal z’n loop hebben, maar met MH17 is dat steeds moeilijker) noemt Wiegel drie belangrijke momenten uit de actualiteit.

Het is echter te hopen dat de Tweede Kamer ook aandacht zal willen schenken aan de primaire reactie van het kabinet – waarin toen Frans Timmermans nog de minister van Buitenlandse Zaken was – dat onmiddellijk  druk diplomatiek overleg ontketende over een internationale politiemissie. Die missie zou onder de vlag van de Verenigde Naties het onder Nederlandse leiding staande internationale onderzoeksteam beschermen.

De vraag wie het toestel van Malaysia Airlines Flight MH17 had neergehaald, werd vrijwel weggedrongen door deze aanspraak van ons land op de hoofdrol. Op 24 juli 2014 meldde het ANP uit Kiev: “Nederland heeft nu ook echt officieel de leidersrol in het onderzoek naar de vliegramp in Oekraïne. Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken tekende donderdagmiddag in Kiev met zijn Oekraïense collega Pavlo Klimkin een overeenkomst daarover.”

Vanaf dat moment was het alsof in Den Haag op Amerikaanse, Australische of Duitse veronderstellingen dat de MH17 met een Russische raket was neergehaald een taboe rustte, omdat onze leidersrol erdoor in gevaar kon worden gebracht.

Peter van Walsum
Den Haag

……………………………………………….

Mijn bovenstaande brief aan NRC Handelsblad is op 11 april 2015 door die krant geplaatst. Daarna heb ik mij van 29 april tot 14 juni in het buitenland opgehouden, waardoor ik pas na mijn terugkeer vernam dat minister Koenders op 5 juni voor het eerst in zijn hoedanigheid van minister van Buitenlandse Zaken Rusland had bezocht.

Omdat ik niemand kon vinden die mij iets over dat bezoek kon vertellen, ben ik op het internet op zoek gegaan naar informatie die kon impliceren dat ik het in mijn brief aan de NRC bij het rechte eind had gehad – of de plank juist had misgeslagen – door te veronderstellen dat Nederlands hardnekkige aanspraak op de hoofdrol in het onderzoek  de betekenis van de uiteindelijk door Nederland in het MH17-dossier gespeelde rol had beperkt.

Het is nog te vroeg voor een definitieve conclusie want het eindspel (om de uitleg van Veiligheidsraadsresolutie 2166) moet nog beginnen, maar in de schaarse verslaggeving over het bezoek van Koenders aan Moskou is mij wel het volgende opgevallen. Ik citeer uit twee berichten van 5 juni, één van vóór het ministeriële bezoek (van NU.nl), en één van erna (van NRC.nl).{1}

In het eerste bericht staat: “Koenders spreekt met Lavrov over de vliegramp, waar 196 Nederlanders om het leven kwamen, en over het belang van de vervolging van de daders.” Dit laatste slaat op paragraaf 11 van genoemde Veiligheidsraadsresolutie, die verlangt that those responsible for this incident be held to account and that all States cooperate fully with efforts to establish accountability.  De resolutie is op 21 juli 2014 met algemene stemmen aangenomen.

Iets verder in hetzelfde bericht staat: “Een expliciete toezegging van de Russische president Vladimir Poetin is volgens het kabinet niet nodig, omdat de Russen gebonden zijn aan aan VN-resolutie 2166 die stelt dat de schuldigen van de ramp berecht moeten worden.” Omdat moeilijk aan te nemen valt  dat Poetin en Lavrov verschillende standpunten innemen, wordt hier eigenlijk gezegd dat minister Koenders er door Den Haag op uit is gestuurd om van Moskou iets los te krijgen waar volgens het kabinet geen behoefte aan bestaat. Dat is een wel erg radicale afwijking van normaal diplomatiek verkeer, die daardoor tot misverstand aanleiding zou kunnen geven. Of heeft zo’n overbodige bespiegeling de bedoeling Lavrov van tevoren te laten weten dat Koenders weliswaar over de tenuitvoerlegging van paragraaf 11 van resolutie 2166 komt praten maar dat in Den Haag niemand daarvan wakker ligt omdat de Russen immers zelf aan die resolutie gebonden zijn? Heren onder elkaar.

Dit brengt ons dan naar het tweede bericht, dat de volgende informatie bevat: “Minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft vanavond in Moskou een ‘stevig gesprek’ gehad met zijn Russische evenknie Sergej Lavrov over de ramp met vlucht MH17.” Waar was dat nu voor nodig? Als Rusland en Nederland het er volledig over eens zijn dat resolutie 2166 in zijn geheel moet worden uitgevoerd, is er toch geen enkele behoefte aan een stevig gesprek?

Het is een verward beeld dat overblijft. Voorshands blijf ik mij kunnen voorstellen dat wij, juist omdat 196 van de 298 slachtoffers Nederlanders waren, er in 2014 misschien beter aan hadden gedaan niet op die exclusieve leidersrol te insisteren maar eerder een taak voor ons weggelegd te zien in de door de Veiligheidsraad tot alle lidstaten gerichte opdracht ‘to cooperate fully with efforts to establish accountability.’ Wellicht zou ons land zich dan wat onbevangener in de schuldvraag hebben verdiept zonder als leider van het onderzoek telkens weer de indruk te moeten wekken dat het Rusland met Poetin aan het hoofd vertrouwt. Het Kremlin kan met zijn vindingrijkheid nog allerlei constructies bedenken die als Russische vervulling van de samenwerkingsplicht  uit hoofde van paragraaf 11 van resolutie 2166 kunnen worden gepresenteerd, maar het zal zeker niet met oplossingen komen die bestraffing van voor de ramp met de MH17 verantwoordelijke Russen mogelijk zullen maken.

________________________________

1.http://www.nu.nl/buitenland/4062999/minister-koenders-spreekt-in-moskou-met-lavrov-mh17.html en
http://www.nrc.nl/nieuws/2015/06/05/koenders-naar-rusland-voor-overleg-over-mh17/
GO BACK